ਬੁਲਗਾਰੀਆ ’ਚ 1750 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਕਬਰ ’ਚੋਂ ਮਿਲਿਆ ‘ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਟਿਕਟ’

ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਦੁਨੀਆ ਅਕਸਰ ਅਜਿਹੇ ਰਾਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਪਰਦਾ ਚੁੱਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਢੰਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਾਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਮਾਮਲਾ ਦੱਖਣੀ-ਪੂਰਬੀ ਯੂਰਪ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਤੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇੱਕ ਨਿਰਮਾਣ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਦੌਰਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕਰੀਬ 1750 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਇੱਕ ਕਬਰ ਮਿਲੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਬਰ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦੱਸੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਕਾ ਬਰਾਮਦ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਖੋਜ ਨੂੰ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਮਹਿਜ਼ ਇੱਕ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਸਤੂ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਕਾਲ ਦੀ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਮੁਤਾਬਕ "ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਟਿਕਟ" ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਕਿਵੇਂ ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੋਈ ਇਹ ਅਨੋਖੀ ਖੋਜ?

ਇਹ ਖੋਜ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸ਼ਹਿਰ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਗੋਰਾ (Stara Zagora) ਵਿੱਚ ਹੋਈ। ਇਸ ਸਥਾਨ ’ਤੇ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਅਤੇ ਪਾਰਕਿੰਗ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਬਣਾਈ ਗਈ ਸੀ। ਯੂਰਪੀ ਕਾਨੂੰਨਾਂ ਅਤੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਿਸੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਉਸਾਰੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜ਼ਮੀਨ ਦੀ ਡੂੰਘੀ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਖੁਦਾਈ ਕਰਵਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿ ਹੇਠਾਂ ਕੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਵਿਰਾਸਤ ਤਾਂ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਖੁਦਾਈ ਦੌਰਾਨ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਆਮ ਖੰਡਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਲਗਾਤਾਰ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਰਿਹਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪੁਰਾਤਨ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਮਿਲਿਆ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਟੀਮ ਨੇ ਇੱਥੋਂ ਕੁੱਲ 135 ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਸਦੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤਾਣੇ-ਬਾਣੇ ਅਤੇ ਦਫ਼ਨਾਉਣ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਦਾ ਜਿਉਂਦਾ-ਜਾਗਦਾ ਸਬੂਤ ਪੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।

ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਕੀ ਬਰਾਮਦ ਹੋਇਆ?

135 ਕਬਰਾਂ ਦੀ ਪੜਤਾਲ ਦੌਰਾਨ ਇੱਕ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਬਰ ਨੇ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ ’ਤੇ ਆਪਣੇ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ। ਇਸ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਦੋ ਮੁੱਖ ਚੀਜ਼ਾਂ ਮਿਲੀਆਂ:

1. ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ: ਬੱਚੇ ਦੇ ਕੰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂ ਉਸਦੇ ਨੇੜੇ ਸ਼ੁੱਧ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਖ਼ਾਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵਾਲੀਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਗਈਆਂ। ਇਹ ਗਹਿਣੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਕਾਰੀਗਰਾਂ ਦੀ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਦਸਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ, ਇਹ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਇਹ ਬੱਚਾ ਸ਼ਾਇਦ ਕਿਸੇ ਅਮੀਰ, ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਜਾਂ ਉੱਚ ਰੁਤਬੇ ਵਾਲੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਸੀ।

2. ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਿੱਕਾ: ਬੱਚੇ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਨਾਲ ਇੱਕ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਮਿਲਿਆ। ਇਤਿਹਾਸਕ ਅਤੇ ਸੰਖਿਆਤਮਕ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਸਿੱਕਾ 274 ਜਾਂ 275 ਈਸਵੀ ਦਾ ਹੈ।

ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ (Archaeologists) ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮੌਤ ਵੀ ਲਗਭਗ ਇਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਭਾਵ 274-275 ਈਸਵੀ ਦੇ ਆਸ-ਪਾਸ ਹੋਈ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਲਿਤ ਨਿਯਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਨਵੇਂ ਢਲੇ ਹੋਏ ਜਾਂ ਤਾਜ਼ਾ ਸਿੱਕਿਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਅਕਸਰ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਵੇਲੇ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ 'ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਟਿਕਟ' ਕਿਉਂ ਕਿਹਾ ਗਿਆ?

ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਗਹਿਣੇ ਜਾਂ ਪੈਸੇ ਮਿਲਣ ’ਤੇ ਲੋਕ ਇਸਨੂੰ ਅਮੀਰੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਮੰਨਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਯੂਨਾਨੀ (ਗ੍ਰੀਕ) ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਿੱਚ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਾ ਰੱਖਣ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਡੂੰਘਾ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰੂਹਾਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ।

ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਨੁਸਾਰ:

• ਨਾਵਿਕ ਚਾਰੋਨ (Charon): ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨੀ ਅਤੇ ਰੋਮਨ ਮਿਥਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਮੌਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੋਂ ਪਰਲੋਕ (Underworld / Hades) ਜਾਣ ਲਈ ਇੱਕ ਪਵਿੱਤਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਨਦੀ (ਅਕਸਰ ਅਚੇਰੋਨ ਜਾਂ ਸਟਿਕਸ ਨਦੀ ਵਜੋਂ ਜਾਣੀ ਜਾਂਦੀ) ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਦੀ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਵਾਉਣ ਦਾ ਕੰਮ ਇੱਕ ਰਹੱਸਮਈ ਨਾਵਿਕ ਕਰਦਾ ਸੀ, ਜਿਸਦਾ ਨਾਂ ਚਾਰੋਨ ਸੀ।

• ਸਫ਼ਰ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ: ਚਾਰੋਨ ਕਿਸੇ ਵੀ ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਮੁਫ਼ਤ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਬਿਠਾਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸਦੀ ਕਿਸ਼ਤੀ ਦਾ ਸਫ਼ਰ ਤੈਅ ਕਰਨ ਲਈ ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਿੱਕਾ ਕਿਰਾਏ ਵਜੋਂ ਦੇਣਾ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਇਸ ਸਿੱਕੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਯੂਨਾਨ ਵਿੱਚ ‘ਓਬੋਲ’ (Charon's Obol) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।

• ਭਟਕਣ ਦਾ ਡਰ: ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਕਿਸੇ ਮ੍ਰਿਤਕ ਕੋਲ ਇਹ ਸਿੱਕਾ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ, ਤਾਂ ਨਾਵਿਕ ਚਾਰੋਨ ਉਸਨੂੰ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਹੀ ਛੱਡ ਦੇਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਆਤਮਾ ਸੌ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਭਟਕਦੀ ਰਹੇਗੀ। ਇਸ ਲਈ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਰਸਮਾਂ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ, ਜੀਭ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਕਾ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਸਨ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਗਲੇ ਜਹਾਨ ਦਾ ਕਿਰਾਇਆ ਅਦਾ ਕਰ ਸਕਣ।

ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਕਾਂਸੀ ਦਾ ਸਿੱਕਾ ਵੀ ਇਸੇ ਮਾਨਤਾ ਤਹਿਤ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਬੱਚੇ ਦੀ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਆਤਮਾ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੁਕਾਵਟ ਦੇ ਪਰਲੋਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕੇ।

ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਗੋਰਾ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪਿਛੋਕੜ

ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਦਾ ਸਤਾਰਾ ਜ਼ਗੋਰਾ ਸ਼ਹਿਰ ਇਤਿਹਾਸਕ ਪੱਖੋਂ ਬਹੁਤ ਅਹਿਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੀਜੀ ਸਦੀ ਈਸਵੀ (ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਦਾ ਇਹ ਸਿੱਕਾ ਹੈ) ਵਿੱਚ ਇਹ ਖੇਤਰ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ (Roman Empire) ਦੇ ਅਧੀਨ ਆਉਂਦਾ ਸੀ। ਉਸ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਆਗਸਤਾ ਟਰੈਆਨਾ (Augusta Traiana) ਵਜੋਂ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਇਹ ਇੱਕ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਵਪਾਰਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕੀ ਕੇਂਦਰ ਸੀ।

ਇਸ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਅਤੇ ਗ੍ਰੀਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਾਂ ਦਾ ਡੂੰਘਾ ਸੁਮੇਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਭਾਵੇਂ ਰੋਮਨ ਸਾਮਰਾਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦੇਵੀ-ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਮੌਤ ਅਤੇ ਪਰਲੋਕ ਬਾਰੇ ਯੂਨਾਨੀ ਮਿਥਿਹਾਸਕ ਧਾਰਨਾਵਾਂ ਰੋਮਨ ਜੀਵਨ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਿੱਖੜਵਾਂ ਅੰਗ ਬਣ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਇਸ ਕਬਰ ਵਿੱਚ ਰੋਮਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯੂਨਾਨੀ ਧਾਰਮਿਕ ਰਸਮਾਂ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਝਲਕ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

135 ਕਬਰਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਧਿਐਨ

ਇਸ ਖੁਦਾਈ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲਿਆ 135 ਕਬਰਾਂ ਵਾਲਾ ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਤੀਜੀ ਤੋਂ ਛੇਵੀਂ ਸਦੀ ਈਸਵੀ ਤੱਕ ਲਗਭਗ 300 ਸਾਲ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਟੀਮ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਵਿਗਿਆਨਕ ਜਾਂਚ ਤੋਂ ਕਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤੱਥ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ:

• ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਰਗਾਂ ਦੇ ਲੋਕ: ਕਬਰਿਸਤਾਨ ਵਿੱਚੋਂ ਸਾਧਾਰਨ ਮਿੱਟੀ ਦੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਇੱਟਾਂ ਅਤੇ ਪੱਥਰਾਂ ਨਾਲ ਬਣਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਪੱਕੀਆਂ ਕਬਰਾਂ ਵੀ ਮਿਲੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਸਮਾਨਤਾ ਮੌਜੂਦ ਸੀ।

• ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ: ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦਰ ਕਾਫ਼ੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਇਸ ਬੱਚੇ ਦੀ ਕਬਰ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੇ ਸੋਨੇ ਦੇ ਗਹਿਣੇ ਇਹ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪਰਿਵਾਰ ਆਪਣੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਬੇਹੱਦ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਉਸਦੇ ਅੰਤਿਮ ਵਿਛੋੜੇ ਮੌਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਰਲੋਕ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਨੂੰ ਸੁਖਾਲਾ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ ਨਿਭਾਈਆਂ।

ਸਿੱਟਾ

ਬੁਲਗਾਰੀਆ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਲੀ ਇਹ 1750 ਸਾਲ ਪੁਰਾਣੀ ਕਬਰ ਮਨੁੱਖੀ ਇਤਿਹਾਸ, ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ। ਇਹ ਖੋਜ ਸਾਨੂੰ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਮਾਂ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨਾ ਵੀ ਬਦਲ ਜਾਵੇ, ਪਰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਅਣਜਾਣ ਦੁਨੀਆ ਪ੍ਰਤੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਡਰ, ਉਤਸੁਕਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਨ ਜਿਵੇਂ ਅੱਜ ਹਨ। ਅਪਾਰਟਮੈਂਟ ਦੀ ਨੀਂਹ ਪੁੱਟਦਿਆਂ ਮਿਲਿਆ ਇਹ "ਦੂਜੀ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਟਿਕਟ" ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਰੋਮਨ ਸੱਭਿਅਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਦਿਲਚਸਪ ਅਤੇ ਅਣਮੁੱਲੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਆਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।