ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਸੰਕਟ: ਹਮਾਸ ਵੱਲੋਂ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਰੋਕਣ ਦੀ ਨਸੀਹਤ, ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ 'ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਹਮਲੇ

ਮੱਧ ਪੂਰਬ (Middle East) ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਆਪਣੇ ਸਿਖਰਾਂ 'ਤੇ ਪਹੁੰਚਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੀਤੇ ਕੁਝ ਘੰਟਿਆਂ ਦੌਰਾਨ ਵਾਪਰੀਆਂ ਤਿੰਨ ਵੱਡੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੇ ਪੂਰੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਸਥਿਤੀ 'ਤੇ ਗੰਭੀਰ ਸਵਾਲ ਖੜ੍ਹੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਫਲਸਤੀਨੀ ਹਥਿਆਰਬੰਦ ਸਮੂਹ 'ਹਮਾਸ' ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਮਾਇਤੀ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲੇ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈਰਾਨੀਜਨਕ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਅਤੇ ਦੂਤਾਵਾਸਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ।

ਇਹਨਾਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਅਸਰ ਸਿਰਫ਼ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਆਲਮੀ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕਤਾ 'ਤੇ ਵੀ ਪੈਣ ਦਾ ਖ਼ਦਸ਼ਾ ਹੈ।

ਹਮਾਸ ਦਾ ਬਿਆਨ: "ਈਰਾਨ ਗੁਆਂਢੀਆਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਰੋਕੇ, ਭਾਈਚਾਰਾ ਬਣਾਈ ਰੱਖੇ"

ਹਮਾਸ, ਜੋ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਖਿਲਾਫ ਆਪਣੀ ਲੜਾਈ ਵਿੱਚ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਈਰਾਨ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਮਾਲੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਮਦਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਵੱਲੋਂ ਆਇਆ ਇਹ ਬਿਆਨ ਕੂਟਨੀਤਕ ਹਲਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਾਫੀ ਚਰਚਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਾਪਤ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਮਾਸ ਦੀ ਲੀਡਰਸ਼ਿਪ ਨੇ ਇੱਕ ਬਿਆਨ ਜਾਰੀ ਕਰਦਿਆਂ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਗੁਆਂਢੀ ਮੁਸਲਿਮ ਦੇਸ਼ਾਂ (ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ, ਇਰਾਕ ਅਤੇ ਸੀਰੀਆ ਵਰਗੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ) 'ਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਰੋਕ ਦੇਵੇ। ਹਮਾਸ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸਲਾਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਆਪਸੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਗੱਲਬਾਤ ਰਾਹੀਂ ਸੁਲਝਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ "ਇਸਲਾਮੀ ਭਾਈਚਾਰਾ" ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਏਕਤਾ ਬਣੀ ਰਹੇ।

ਹਮਾਸ ਦਾ ਇਹ ਬਦਲਿਆ ਹੋਇਆ ਰੁਖ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਗੱਠਜੋੜਾਂ ਦੇ ਸਮੀਕਰਨ ਬਦਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਹਮਾਸ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਹਮਲਾਵਰ ਨੀਤੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪੂਰੇ ਅਰਬ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਹਮਾਇਤੀਆਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗਾਜ਼ਾ ਜੰਗ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਹਮਾਸ ਨੂੰ ਸੁੰਨੀ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਮਰਥਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਉਹ ਸ਼ੀਆ ਬਹੁਗਿਣਤੀ ਵਾਲੇ ਈਰਾਨ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾ ਰਿਹਾ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।

ਇਰਾਕ: ਬਗਦਾਦ 'ਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ 'ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਾ

ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਇਰਾਕ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬਗਦਾਦ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਤਿ-ਸੁਰੱਖਿਅਤ 'ਗ੍ਰੀਨ ਜ਼ੋਨ' (Green Zone) ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਦੂਤਾਵਾਸ 'ਤੇ ਭਾਰੀ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਾ ਹੋਇਆ ਹੈ।

• ਘਟਨਾ ਦਾ ਵੇਰਵਾ: ਚਸ਼ਮਦੀਦਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਮੀਡੀਆ ਮੁਤਾਬਕ, ਦੇਰ ਰਾਤ ਕਈ ਰਾਕੇਟ ਅਤੇ ਬੈਲਿਸਟਿਕ ਮਿਜ਼ਾਈਲਾਂ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਕੰਪਲੈਕਸ ਦੇ ਨੇੜੇ ਡਿੱਗੀਆਂ। ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਤੁਰੰਤ ਬਾਅਦ ਦੂਤਾਵਾਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੇ ਸਾਇਰਨ ਵੱਜਣ ਲੱਗੇ ਅਤੇ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ (Air Defense Systems) ਨੂੰ ਸਰਗਰਮ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ।

• ਨੁਕਸਾਨ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ: ਹਾਲਾਂਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਪਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਹਨ।

• ਸ਼ੱਕ ਦੇ ਘੇਰੇ 'ਚ ਕੌਣ?: ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਕੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਲ ਇਸ ਹਮਲੇ ਲਈ ਈਰਾਨ-ਸਮਰਥਿਤ ਸ਼ੀਆ ਮਿਲੀਸ਼ੀਆ (ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਕਤਾਇਬ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ) 'ਤੇ ਸ਼ੱਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਮੂਹ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਇਰਾਕ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਜਿਹੇ ਹਮਲੇ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ।

ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ: 5 ਅਮਰੀਕੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਤਬਾਹ

ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਬਣਾਉਂਦਿਆਂ, ਇੱਕ ਤਾਜ਼ਾ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਫੌਜੀ ਹਵਾਈ ਅੱਡੇ 'ਤੇ ਹੋਏ ਅਚਾਨਕ ਡਰੋਨ ਜਾਂ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ 5 ਅਮਰੀਕੀ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ ਹਨ।

• ਰਣਨੀਤਕ ਝਟਕਾ: ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਪੂਰੇ ਖਾੜੀ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਰਣਨੀਤਕ ਤਾਕਤ ਦਾ ਅਹਿਮ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। 5 ਆਧੁਨਿਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਤਬਾਹ ਹੋਣਾ ਅਮਰੀਕੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ (US Air Force) ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਝਟਕਾ ਹੈ।

• ਹਮਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ: ਅਜੇ ਤੱਕ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਇਸ ਹਮਲੇ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਲਈ ਹੈ, ਪਰ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯਮਨ ਦੇ ਹੂਤੀ ਵਿਦਰੋਹੀਆਂ (Houthi Rebels) ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਡਰੋਨ ਹਮਲਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੁਆਰਾ ਸਮਰਥਿਤ ਹਨ। ਹੂਤੀ ਵਿਦਰੋਹੀ ਲਗਾਤਾਰ ਲਾਲ ਸਾਗਰ (Red Sea) ਅਤੇ ਸਾਊਦੀ ਅਰਬ ਦੇ ਟਿਕਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ?

ਇਹ ਤਿੰਨੋਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੰਕੇਤ ਹਨ ਕਿ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਇੱਕ ਬਾਰੂਦ ਦੇ ਢੇਰ 'ਤੇ ਬੈਠਾ ਹੈ। ਜਿੱਥੇ ਹਮਾਸ ਦਾ ਬਿਆਨ ਕੂਟਨੀਤਕ ਦੁਬਿਧਾ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਅਮਰੀਕੀ ਟਿਕਾਣਿਆਂ 'ਤੇ ਸਿੱਧੇ ਹਮਲੇ ਅਮਰੀਕਾ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਨ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਵਿੱਚ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਭਵਨ (White House) ਵੱਲੋਂ ਹਾਲਾਤ 'ਤੇ ਤਿੱਖੀ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।

ਜੇਕਰ ਅਮਰੀਕਾ ਇਰਾਕ ਜਾਂ ਯਮਨ ਵਿੱਚ ਈਰਾਨ-ਸਮਰਥਿਤ ਸਮੂਹਾਂ 'ਤੇ ਵੱਡੀ ਜਵਾਬੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਹ ਖੇਤਰੀ ਯੁੱਧ (Regional War) ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਅਤੇ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ 'ਤੇ ਵਿਨਾਸ਼ਕਾਰੀ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ। ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਇਸ ਖੇਤਰ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹੋਣਗੇ।