ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਨਿਤਨੇਮ ਅਤੇ ਕੀਰਤਨ ਵਿੱਚ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ (Asa Di Var) ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਤਿ-ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਥਾਨ ਹੈ। ਇਹ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਅੰਗ 462 ਤੋਂ 475 ਤੱਕ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਕਰਕੇ ਸੱਚਖੰਡ ਸ਼੍ਰੀ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ ਵਿਖੇ, ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਦਾ ਮਨਮੋਹਕ ਕੀਰਤਨ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

'ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ' ਦੀ ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ

'ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ' ਦੀ ਮੁੱਖ ਰਚਨਾ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਗੁਰੂ, ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੰਜਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਸਮੇਂ ਇਸ ਵਾਰ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਗੁਰੂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਸਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਉੜੀਆਂ ਨਾਲ ਦਰਜ ਕੀਤਾ।

ਬਾਣੀ ਦੀ ਬਣਤਰ (Structure)

'ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ' ਦੀ ਬਣਤਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਸੁਚੱਜੀ ਅਤੇ ਵਿਗਿਆਨਕ ਹੈ:

1. 24 ਪਉੜੀਆਂ: ਇਹ 24 ਪਉੜੀਆਂ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀਆਂ ਰਚਿਤ ਹਨ।

2. 59 ਸਲੋਕ: ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 59 ਸਲੋਕ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 44 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਅਤੇ 15 ਸਲੋਕ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਦੇਵ ਜੀ ਦੇ ਹਨ।

3. ਛੱਕੇ (ਛੰਤ): ਕੀਰਤਨ ਦੇ ਸਮੇਂ ਰਾਗੀ ਸਿੰਘ ਹਰੇਕ ਪਉੜੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਚੌਥੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਰਾਮਦਾਸ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਰਚਿਤ 'ਆਸਾ ਰਾਗ ਦੇ ਛੰਤ' (ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਛੱਕੇ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ) ਦਾ ਗਾਇਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਗਾਉਣ ਦੀ ਧੁਨੀ (Singing Style)

ਗੁਰਬਾਣੀ ਵਿਧਾਨ ਅਨੁਸਾਰ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਨੂੰ "ਟੁੰਡੇ ਅਸਰਾਜੇ ਕੀ ਧੁਨੀ" ਉੱਤੇ ਗਾਉਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਹੈ। ਇਹ ਲੋਕ-ਧੁਨੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸਮੇਂ ਦੇ ਇੱਕ ਧਰਮੀ ਰਾਜੇ 'ਅਸਰਾਜ' ਦੀ ਵੀਰਤਾ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੀ ਗਾਥਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਅੰਦਰ ਅਧਿਆਤਮਿਕ ਉਤਸ਼ਾਹ ਅਤੇ ਚੜ੍ਹਦੀ ਕਲਾ ਦਾ ਸੰਚਾਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਉਪਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਧਾਰ

'ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ' ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਧਾਰਮਿਕ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਇਖਲਾਕੀ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹਾਨ ਸੁਨੇਹਾ ਹੈ:

• ਅਹੰਕਾਰ ਦਾ ਤਿਆਗ: ਇਹ ਬਾਣੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਹਉਮੈ (ਅਹੰਕਾਰ) ਛੱਡ ਕੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਰਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।

• ਧਾਰਮਿਕ ਪਖੰਡਾਂ ਦਾ ਖੰਡਨ: ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਬਾਣੀ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਫੋਕੇ ਕਰਮ-ਕਾਂਡਾਂ, ਪਖੰਡਾਂ ਅਤੇ ਝੂਠੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅੰਡੰਬਰਾਂ 'ਤੇ ਕਰਾਰੀ ਚੋਟ ਕੀਤੀ ਹੈ।

• ਇਸਤਰੀ ਜਾਤੀ ਦਾ ਸਤਿਕਾਰ: ਇਸੇ ਪਾਵਨ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ "ਸੋ ਕਿਉ ਮੰਦਾ ਆਖੀਐ ਜਿਤੁ ਜੰਮਹਿ ਰਾਜਾਨ" ਉਚਾਰ ਕੇ ਨਾਰੀ ਜਾਤੀ ਨੂੰ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਸਰਵਉੱਚ ਦਰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।

• ਗੁਰੂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ: ਬਾਣੀ ਦੱਸਦੀ ਹੈ ਕਿ ਗੁਰੂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਮਨੁੱਖ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲ ਸਕਦਾ।