ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਗੈਸ ਬਣਨਾ, ਭਾਰੀਪਣ ਜਾਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਸਤ ਲੱਗਣਾ ਅਕਸਰ ਆਮ ਪਾਚਨ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਮੰਨੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਲੋਕ ਇਸ ਨੂੰ ਆਮ ਬਦਹਜ਼ਮੀ ਜਾਂ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਗੜਬੜ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜੇਕਰ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਲਗਾਤਾਰ ਬਣੀ ਰਹੇ, ਤਾਂ ਇਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ‘ਗਲੂਟਨ ਇਨਟੌਲਰੈਂਸ’ (Gluten Intolerance) ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।

'ਨੈਸ਼ਨਲ ਲਾਇਬ੍ਰੇਰੀ ਆਫ਼ ਮੈਡੀਸਿਨ' ਦੀ ਇੱਕ ਖੋਜ ਮੁਤਾਬਕ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਹਰ 10 ਵਿੱਚੋਂ 1 ਵਿਅਕਤੀ ਗਲੂਟਨ ਇਨਟੌਲਰੈਂਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੀ ਘਾਟ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਇਸ ਬਾਰੇ ਅਣਜਾਣ ਹਨ।

ਗਲੂਟਨ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਗਲੂਟਨ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਕਿਸਮ ਦਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ ਜੋ ਕਣਕ, ਜੌਂਅ (Barley) ਅਤੇ ਰਾਈ ਵਰਗੇ ਅਨਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਆਟੇ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਮਿਲਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੁੰਨ੍ਹਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਇਹ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਐਕਟਿਵ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਟੇ ਨੂੰ ਲਚਕੀਲਾਪਨ ਤੇ ਮੁਲਾਇਮਤਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਰੋਟੀ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਵੇਲੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਬਰੈੱਡ ਜਾਂ ਪੀਜ਼ਾ ਬੇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਖ਼ਾਸ ਬਣਤਰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ।

ਇਹ ਸਰੀਰ ਲਈ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਿਉਂ ਬਣਦਾ ਹੈ? ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਗਲੂਟਨ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦਾ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਇਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਤੱਤ ਸਮਝ ਕੇ ਉਲਟ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਦੇਣ ਲੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਲਗਾਤਾਰ ਅਜਿਹਾ ਹੋਣ ਨਾਲ ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ (Small Intestine) ਵਿੱਚ ਸੋਜਿਸ਼ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚੋਂ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਖਣ ਦੀ ਸਰੀਰ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਘੱਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।

ਗਲੂਟਨ ਇਨਟੌਲਰੈਂਸ ਅਤੇ ਸੀਲੀਏਕ ਰੋਗ 'ਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ? ਕਈ ਲੋਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਬਿਮਾਰੀ ਸਮਝ ਲੈਂਦੇ ਹਨ, ਜਦਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡਾ ਅੰਤਰ ਹੈ:

• ਸੀਲੀਏਕ ਰੋਗ (Celiac Disease): ਇਹ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਆਟੋਇਮਿਊਨ ਰੋਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗਲੂਟਨ ਖਾਣ 'ਤੇ ਸਰੀਰ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਰੋਧੀ ਸਿਸਟਮ ਛੋਟੀ ਆਂਦਰ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦਾ ਹੈ।

• ਗਲੂਟਨ ਇਨਟੌਲਰੈਂਸ (Wheat Sensitivity): ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਗਲੂਟਨ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਾਚਨ ਵਿੱਚ ਦਿੱਕਤ, ਗੈਸ ਜਾਂ ਦਸਤ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰੇਸ਼ਾਨੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਆਂਦਰਾਂ ਨੂੰ ਸੀਲੀਏਕ ਵਰਗਾ ਸਥਾਈ ਜਾਂ ਵੱਡਾ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।

ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਕਿਉਂ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ? ਮੈਡੀਕਲ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇੱਕ ਪੱਕਾ ਕਾਰਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਕਣਕ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਕੁੱਝ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡ੍ਰੇਟਸ (FODMAPs) ਵੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰੀਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਹਜ਼ਮ ਨਹੀਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਅਤੇ ਉਹ ਆਂਦਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਮੈਂਟ ਹੋ ਕੇ ਗੈਸ ਅਤੇ ਦਰਦ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਜੈਨੇਟਿਕ (ਖ਼ਾਨਦਾਨੀ) ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਕਈਆਂ ਵਿੱਚ ਉਮਰ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਕਸਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ:

• ਰੋਟੀ ਜਾਂ ਬੇਕਰੀ ਉਤਪਾਦ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਗੈਸ ਅਤੇ ਭਾਰੀਪਣ ਬਣਨਾ

• ਵਾਰ-ਵਾਰ ਦਸਤ ਲੱਗਣਾ ਜਾਂ ਕਬਜ਼ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਹੋਣਾ

• ਢਿੱਡ ਵਿੱਚ ਮਰੋੜ ਤੇ ਦਰਦ ਰਹਿਣਾ

• ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੇਚੈਨੀ ਜਾਂ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਥਕਾਵਟ ਮਹਿਸੂਸ ਹੋਣਾ

ਜੇਕਰ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਣਕ ਜਾਂ ਗਲੂਟਨ ਵਾਲਾ ਭੋਜਨ ਛੱਡਣ 'ਤੇ ਰਾਹਤ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖਾਣ 'ਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਸਮੱਸਿਆ ਵਧਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਖ਼ੁਦ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਿਸੇ ਚੰਗੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਗੈਸਟ੍ਰੋਐਂਟਰੋਲੋਜਿਸਟ ਦੀ ਸਲਾਹ ਲੈ ਕੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਵਾਓ।