ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਮਹਿਲਾਵਾਂ PCOD ਅਤੇ PCOS ਨੂੰ ਇੱਕੋ ਹੀ ਸਮਝਦੀਆਂ ਹਨ, ਪਰ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜ੍ਹਾ ਫ਼ਰਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। PCOD ਇੱਕ ਆਮ ਸਮੱਸਿਆ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅੰਡਕੋਸ਼ (Ovary) ਵਿੱਚ ਅੱਧ-ਪੱਕੇ ਅੰਡੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਕੇ ਰਸੌਲੀਆਂ (Cysts) ਦਾ ਰੂਪ ਲੈ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਕਿ PCOS ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਗੰਭੀਰ ਮੈਟਾਬੋਲਿਕ ਵਿਕਾਰ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਹਾਰਮੋਨਸ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਲ ਹਾਰਮੋਨ (Androgen) ਦਾ ਪੱਧਰ ਵਧਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ।

PCOD/PCOS ਦੇ ਮੁੱਖ ਲੱਛਣ (Symptoms)

ਜੇਕਰ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਬਦਲਾਅ ਦਿਖਣ, ਤਾਂ ਇਹ PCOD/PCOS ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ:

• ਅਨਿਯਮਿਤ ਮਾਹਵਾਰੀ (Irregular Periods): ਪੀਰੀਅਡਸ ਦਾ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਾ ਆਉਣਾ, ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਬਲੀਡਿੰਗ ਹੋਣਾ।

• ਵਜ਼ਨ ਵਧਣਾ: ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਪੇਟ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੀ ਚਰਬੀ (Belly Fat) ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਧਣਾ ਅਤੇ ਡਾਈਟ ਕਰਨ 'ਤੇ ਵੀ ਘੱਟ ਨਾ ਹੋਣਾ।

• ਚਿਹਰੇ 'ਤੇ ਅਣਚਾਹੇ ਵਾਲ (Hirsutism): ਮੇਲ ਹਾਰਮੋਨ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਠੋਡੀ (Chin), ਚਿਹਰੇ ਅਤੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਮੋਟੇ ਵਾਲ ਆਉਣੇ।

• ਗੰਭੀਰ ਮੁਹਾਸੇ (Acne): ਚਿਹਰੇ, ਪਿੱਠ ਅਤੇ ਛਾਤੀ 'ਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਮੁਹਾਸੇ ਹੋਣਾ।

• ਵਾਲਾਂ ਦਾ ਝੜਨਾ: ਸਿਰ ਦੇ ਵਾਲ ਪਤਲੇ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਮਰਦਾਨਾ ਗੰਜੇਪਨ ਵਾਂਗ ਝੜਨਾ।

• ਮੂਡ ਸਵਿੰਗਜ਼ (Mood Swings): ਬਿਨਾਂ ਗੱਲ ਤੋਂ ਚਿੜਚਿੜਾਪਨ, ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਉਦਾਸੀ ਰਹਿਣਾ।

PCOD/PCOS ਹੋਣ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ (Causes)

• ਖ਼ਰਾਬ ਲਾਈਫਸਟਾਈਲ: ਦੇਰ ਰਾਤ ਤੱਕ ਜਾਗਣਾ, ਸਰੀਰਕ ਗਤੀਵਿਧੀ (Exercise) ਨਾ ਕਰਨਾ।

• ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ: ਜ਼ਿਆਦਾ ਫਾਸਟ ਫੂਡ, ਮਿੱਠਾ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਡ ਫੂਡ ਅਤੇ ਮੈਦੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ।

• ਇੰਸੁਲਿਨ ਰੇਸਿਸਟੈਂਸ (Insulin Resistance): ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੰਸੁਲਿਨ ਦਾ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਨਾ ਪਚਣਾ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਗਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।

• ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ (Stress): ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸਟ੍ਰੈੱਸ ਲੈਣ ਨਾਲ ਹਾਰਮੋਨਲ ਸੰਤੁਲਨ ਵਿਗੜ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਇਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਕਰਨ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਰਗਰ ਦੇਸੀ ਨੁਸਖੇ (Home Remedies)

ਕੁਦਰਤੀ ਜੜ੍ਹੀ-ਬੂਟੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਨੁਸਖਿਆਂ ਨਾਲ ਹਾਰਮੋਨਸ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ:

• 1. ਦਾਲਚੀਨੀ (Cinnamon): ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇੰਸੁਲਿਨ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਮਾਹਵਾਰੀ ਨੂੰ ਨਿਯਮਿਤ ਕਰਦੀ ਹੈ।

  • ਵਰਤੋਂ: ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਇੱਕ ਕੱਪ ਗਰਮ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਅੱਧਾ ਚਮਚ ਦਾਲਚੀਨੀ ਪਾਊਡਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਓ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਾਹ/ਸਲਾਦ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

• 2. ਮੇਥੀ ਦਾਣਾ (Fenugreek Seeds): ਮੇਥੀ ਦਾਣਾ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਮੈਟਾਬੋਲਿਜ਼ਮ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਵਜ਼ਨ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੈ।

  • ਵਰਤੋਂ: ਇੱਕ ਚਮਚ ਮੇਥੀ ਦਾਣੇ ਨੂੰ ਰਾਤ ਭਰ ਇੱਕ ਗਲਾਸ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂ ਕੇ ਰੱਖੋ। ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਇਸ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਉਬਾਲ ਕੇ ਛਾਣ ਕੇ ਪੀਓ ਅਤੇ ਮੇਥੀ ਦੇ ਦਾਣੇ ਚਬਾ ਕੇ ਖਾ ਲਓ।

• 3. ਫਲੈਕਸ ਸੀਡਜ਼ (ਅਲਸੀ ਦੇ ਬੀਜ): ਅਲਸੀ ਵਿੱਚ ਓਮੇਗਾ-3 ਫੈਟੀ ਐਸਿਡ ਅਤੇ ਫਾਈਬਰ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਵਾਧੂ ਐਂਡਰੋਜਨ (ਮੇਲ ਹਾਰਮੋਨ) ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।

  • ਵਰਤੋਂ: ਅਲਸੀ ਨੂੰ ਹਲਕਾ ਭੁੰਨ ਕੇ ਪੀਸ ਲਓ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ 1 ਚਮਚ ਪਾਊਡਰ ਦਹੀਂ, ਸਮੂਦੀ ਜਾਂ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਲਓ।

• 4. ਪੁਦੀਨੇ ਦੀ ਚਾਹ (Spearmint Tea): ਇਹ ਚਾਹ ਚਿਹਰੇ ਦੇ ਅਣਚਾਹੇ ਵਾਲਾਂ (Hirsutism) ਨੂੰ ਘੱਟ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੁਹਾਸੇ ਠੀਕ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਫਾਇਦੇਮੰਦ ਹੈ।

  • ਵਰਤੋਂ: ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਂ ਦੋ ਵਾਰ ਤਾਜ਼ੇ ਪੁਦੀਨੇ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਉਬਾਲ ਕੇ ਹਰਬਲ ਚਾਹ ਵਾਂਗ ਪੀਓ।

ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨੋਟ: ਦੇਸੀ ਨੁਸਖਿਆਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਰੋਜ਼ਾਨਾ 30-45 ਮਿੰਟ ਸੈਰ, ਯੋਗਾ (ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬਟਰਫਲਾਈ ਆਸਨ) ਜਾਂ ਕਸਰਤ ਕਰਨਾ ਬੇਹੱਦ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਡੱਬਾਬੰਦ ਭੋਜਨ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਰੱਖੋ।