ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਦੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ, ਗਲਤ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਣਾਅ ਕਾਰਨ ਸ਼ੂਗਰ (Diabetes) ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਹਰ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇਸ ਦੀ ਲਪੇਟ ਵਿੱਚ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਆਯੁਰਵੇਦ ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਭਾਵੇਂ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਸਹੀ ਦੇਸੀ ਨੁਸਖਿਆਂ, ਅਨੁਸ਼ਾਸਿਤ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਰਹੇਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਜੜ੍ਹ ਤੋਂ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।

ਆਓ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਦੇ ਕੁਝ ਅਚੂਕ ਘਰੇਲੂ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਰਹੇਜ਼:

 ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਵੋਤਮ ਦੇਸੀ ਨੁਸਖੇ (Home Remedies)

• ਮੇਥੀ ਦਾ ਪਾਣੀ (Fenugreek Seeds): ਮੇਥੀ ਦਾਣਾ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਕਿਸੇ ਵਰਦਾਨ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਭਰਪੂਰ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਪੱਧਰ ਨੂੰ ਸੁਧਾਰਦਾ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਚਮਚ ਮੇਥੀ ਦਾਣਾ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਭਿਉਂ ਕੇ ਰੱਖੋ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਖਾਲੀ ਪੇਟ ਇਸ ਦਾ ਪਾਣੀ ਪੀਓ ਅਤੇ ਮੇਥੀ ਦੇ ਦਾਣਿਆਂ ਨੂੰ ਚਬਾ ਕੇ ਖਾਓ।

• ਕਰੇਲਾ ਅਤੇ ਨੀਮ ਦਾ ਜੂਸ (Bitter Gourd and Neem): ਕਰੇਲੇ ਵਿੱਚ 'ਪੋਲੀਪੈਪਟਾਈਡ-ਪੀ' ਵਰਗੇ ਤੱਤ ਪਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਕੁਦਰਤੀ ਇਨਸੁਲਿਨ ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ ਕਰੇਲੇ ਅਤੇ ਨੀਮ ਦੇ ਪੱਤਿਆਂ ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ ਜੂਸ ਪੀਣ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਗਲੂਕੋਜ਼ ਦਾ ਪੱਧਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਘਟਦਾ ਹੈ।

• ਜਾਮਣ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਦਾ ਚੂਰਨ (Jamun Seeds Powder): ਜਾਮਣ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਵਿੱਚ 'ਜੈਮਬੋਲਿਨ' ਨਾਮਕ ਤੱਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸਟਾਰਚ (Starch) ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਵਿੱਚ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦਾ ਹੈ। ਜਾਮਣ ਦੇ ਬੀਜਾਂ ਨੂੰ ਸੁਕਾ ਕੇ ਪੀਸ ਲਓ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਸਵੇਰੇ-ਸ਼ਾਮ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਇੱਕ ਚਮਚ ਲਓ।

• ਦਾਲਚੀਨੀ (Cinnamon): ਦਾਲਚੀਨੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ (Insulin Sensitivity) ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਪਣੀ ਚਾਹ ਜਾਂ ਕੋਸੇ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚੁਟਕੀ ਦਾਲਚੀਨੀ ਪਾਊਡਰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀਣ ਨਾਲ ਬਲੱਡ ਸ਼ੂਗਰ ਕੰਟਰੋਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।

• ਆਂਵਲਾ ਅਤੇ ਹਲਦੀ (Amla and Turmeric): ਆਯੁਰਵੇਦ ਵਿੱਚ ਆਂਵਲਾ ਅਤੇ ਹਲਦੀ ਦੇ ਮਿਸ਼ਰਣ (ਨਿਸ਼ਾਮਲਕੀ ਚੂਰਨ) ਨੂੰ ਸ਼ੂਗਰ ਲਈ ਬਹੁਤ ਗੁਣਕਾਰੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਪੈਨਕ੍ਰੀਆਜ਼ (Pancreas) ਨੂੰ ਐਕਟਿਵ ਕਰਦਾ ਹੈ।

 ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪਰਹੇਜ਼ (Foods to Avoid)

ਸ਼ੂਗਰ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਦਵਾਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਰਹੇਜ਼ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ:

• ਮਿੱਠੀਆਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰੀ: ਖੰਡ, ਗੁੜ, ਸ਼ਹਿਦ, ਮਿਠਾਈਆਂ, ਆਈਸਕ੍ਰੀਮ ਅਤੇ ਕੋਲਡ ਡਰਿੰਕਸ ਦਾ ਸੇਵਨ ਬਿਲਕੁਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿਓ।

• ਰਿਫਾਇੰਡ ਕਾਰਬੋਹਾਈਡਰੇਟਸ: ਚਿੱਟੇ ਚੌਲ, ਮੈਦਾ, ਚਿੱਟੀ ਬ੍ਰੈੱਡ, ਸਮੋਸੇ-ਕਚੌਰੀਆਂ ਅਤੇ ਫਾਸਟ ਫੂਡ ਖਾਣ ਤੋਂ ਬਚੋ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹੀ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ ਵਧਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।

• ਹਾਈ-ਗਲਾਈਸੈਮਿਕ ਫਲ ਅਤੇ ਸਬਜ਼ੀਆਂ: ਆਲੂ, ਅਰਬੀ, ਸ਼ਕਰਕੰਦੀ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਮਿੱਠੇ ਫਲ ਜਿਵੇਂ ਅੰਬ, ਕੇਲਾ, ਅੰਗੂਰ ਅਤੇ ਚੀਕੂ ਖਾਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰੋ।

 ਕੀ ਖਾਣਾ ਹੈ ਫਾਇਦੇਮੰਦ? (Healthy Diet)

• ਫਾਈਬਰ ਯੁਕਤ ਖੁਰਾਕ: ਆਪਣੀ ਡਾਈਟ ਵਿੱਚ ਹਰੀਆਂ ਪੱਤੇਦਾਰ ਸਬਜ਼ੀਆਂ, ਖੀਰਾ, ਟਮਾਟਰ, ਬਰੋਕਲੀ ਅਤੇ ਸਾਬਤ ਅਨਾਜ (ਜਿਵੇਂ ਜੌਂ, ਚਨਾ, ਅਤੇ ਬਾਜਰੇ ਦੀ ਰੋਟੀ) ਸ਼ਾਮਲ ਕਰੋ।

• ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ: ਛੋਲਿਆਂ ਦੀ ਦਾਲ, ਮੂੰਗੀ ਦੀ ਦਾਲ ਅਤੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਦਾ ਸੇਵਨ ਕਰੋ।

ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ (Lifestyle Changes)

• ਰੋਜ਼ਾਨਾ 30 ਮਿੰਟ ਸੈਰ: ਸਵੇਰੇ ਜਾਂ ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 30 ਤੋਂ 40 ਮਿੰਟ ਤੇਜ਼ ਸੈਰ (Brisk Walk) ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਇਨਸੁਲਿਨ ਦੀ ਸਹੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।

• ਯੋਗਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ: ਕਪਾਲਭਾਤੀ, ਅਨੁਲੋਮ-ਵਿਲੋਮ ਅਤੇ ਮੰਡੂਕਾਸਨ ਯੋਗਾਸਨ ਸ਼ੂਗਰ ਦੇ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਲਈ ਬਹੁਤ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਨ।

• ਤਣਾਅ-ਮੁਕਤ ਰਹੋ ਅਤੇ ਪੂਰੀ ਨੀਂਦ ਲਓ: ਤਣਾਅ (Stress) ਵਧਣ ਨਾਲ ਕੋਰਟੀਸੋਲ ਹਾਰਮੋਨ ਵਧਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ੂਗਰ ਲੈਵਲ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ 7-8 ਘੰਟੇ ਦੀ ਚੰਗੀ ਨੀਂਦ ਲਓ।

 ਕੋਈ ਵੀ ਦੇਸੀ ਨੁਸਖਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਐਲੋਪੈਥਿਕ ਦਵਾਈ ਬਦਲਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਪਣੇ ਡਾਕਟਰ ਜਾਂ ਆਯੁਰਵੇਦ ਮਾਹਿਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਜ਼ਰੂਰ ਲਓ।